Тікелей салықтардың салық жүйесіндегі рөлі

Автор работы: Пользователь скрыл имя, 28 Февраля 2014 в 20:59, реферат

Краткое описание

Салық - бүгінгі күннің өте өзекті мәселесі. Еліміздің экономиксының өркендеп, халық тұрмысының жақсару негізінен салық үлкен роль атқарады.
Салық кодексін дайындап - жасаушылар халықтың салық мәдениеті мен кәсіборын басшыларының кәсіби деңгейін көтеріп, салық Кодексін өмірге тиімді түрде енгізіп, жүзеге асуын қадағаламайды.

Прикрепленные файлы: 1 файл

Тікелей салықтардың салық жүйесіндегі рөлі.docx

— 59.14 Кб (Скачать документ)

Қазақстан Республикасының салық жүйесі салықтардың және баждардың түрлерін, салық қатынастарын реттейтін құқықтық нормаларды және салық службасының органдарын қамтиды.

Қазақстан Республикасындағы салықтардың,салық сипатындағы алымдардың тізбесі мыналарды қамтиды:

1. Салықтар:

1. корпорациялық табыс салығы.

2. жеке табыс салығы.

3. қосылған құн салығы.

4. акциздер.

5. жер қойнауын пайдаланушылардың  салықтары мен арнаулы төлімдері.

6. әлеуметтік салық.

7. жер салығы.

8. көлік құралына салынатын салық.

9. мүлікке салынатын салық.

2. Алымдар:

1. заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркегені үшін алынатын алым.

2. жеке кәсіпкерлерді мемлекеттік  тіркегені үшін алынатын алым 3. жылжымайтын мүлікке құқықтарды  және олармен жасалған мәмілелерді мемлекеттік тіркегені үшін  алым.

4.радиоэлектрондық  құралдарды және жиілігі жоғары құрылғыларды мемлекеттік тіркегені үшін алым.

5. механикалық көлік құралдары  мен тіркемелерді мемлекеттік  тіркегені үшін алым.

6. теңіз, өзен кемелері мен шағын  көлемді кемелерді мемлекеттік  тіркегені үшін алым.

7. азаматтық әуе кемелерін мемлекеттік  тіркегені үшін алынатын алым.

8. дәрі-дәрмек құралдарын мемлекеттік тіркегені алым үшін.

9. автокөлік құралдарының Қазақстан  Республикасының аумағы арқылы  жүру алымы.

10.аукциондардан  алынатын алым.

11.елтаңбалық  алым.

12.жекелеген  қызмет түрлерімен айналасу құқығы  үшін лицензиялық алым.

13.телевизия  және радио хабарларын тарату  ұйымдарына радио жиелік спектрін  пайдалануға рұқсат беру үшін алым.

3.Төлемақылар:

1. жер учаскелерін пайдаланғаны  үшін төлемақы.

2. жер бетіндегі көздердің су  ресурстарын пайдаланғаны үшін  төлем ақы.

3. қоршаған ортаны ластанғаны үшін  төлемақы.

4. жануарлар дүниесін пайдаланғаны  үшін төлемақы.

5. орманды пайдаланғаны үшін төлемақы.

6. ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды  пайдаланғаны үшін төлемақы.

7. радиожиілік спектрін пайдаланғаны үшін төлемақы.

8. кеме жүретін су жолдарын пайдаланғаны  үшін төлемақы.

9. сыртқы (көрнекі) жарнаманы орналастыру  үшін төлемақы.

4. Мемлекеттік баж.

5. Кеден төлемдері:

1. кеден бажы.

2. кеден алымдары.

3. төлемақы.

4. алымдар.

Салықтардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің сомасы «Бюджет жүйесі туралы» Заң мен тиісті жылға арналған республикалық бюджет туралы заңда белгіленген тиісті бюджеттердің кірісіне түседі.

Салық жүйесі өзінің құрамына мемлекеттік салық службасының – Қаржы министрлігін, облыстардағы, аудандардағы, қалалардағы және қалалардағы аудандардың салық комиттеттерін қамтиды. Салық службасы органдары салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің толық түсуін, міндетті зейнетақы жарналарының толық және дер кезінде аударылуын қамтамасыз ету жөніндегі, сондай-ақ салық төлеушілердің салықтық міндеттемелерін орындауына салықтық бақылауды жүзеге асырады.

«Салық» және «салық салу» ұғымдарын ажырата білген жөн: бірінші жағдайда-бұл экономикалық және қаржы категориясы, екіншісінде-экономикалық-құқықтық механизмді пайдалана отырып салық төлемдерін өндіріп алу (есептеу және алу)процесі.

Жанама салықтар – жоғарыда атап өткендей, баға немесе тарифке үстеме түрінде белгіленген салықтар, олар салық төлеушінің табыстарына немесе мүлкіне тікелей байланысты емес. Жанама салықтар мемлекеттің фискалды мүдделерін білдіреді. Оларды саналы пайдалану баға белгілеу процесіне оңтайлы ықпал жасауы және тұтыну құрылымына әсер етуі мүмкін. Бұдан басқа, салық төлеушілер үшін табыстарға тура салық салудың өсуінен гөрі олардың шығыстарына салық салудың өсуі жақсырақ. Сонымен бірге тұтынуға салынатын салықтар болып табылатын акциздердің, сатудан алынатын салықты, қосылған құнға салынатын салықты пайдаланудың көбірек артықшылығы болады, өйткені: олардан жалтарыну қиынырақ; олармен экономикалық бұзушылық аз байланысты; олар еңбекке деген ынталандырмаларды аз қысқартады; тапшылықтың жоқтығы жағдайында, ауыстырушы тауарға да тапшылықтың жоқтығын қоса олар тұтынушыға таңдау құқығын сақтап қалады; салықтардың жасырымдылығын қамтамасыз етеді және т.с.с.

Алайда тұтынуға салынатын салық өсуінің кемшіліктері де бар, бұл кемшіліктерге олардың инфляциялық және регресифтік сипатын жатқызуға болады. Бірақ бұл салықтардың оң нәтижесі олардың теріс әсерін жауып кетеді. Егер баға өсетін болса, сонымен бірге бюджет шығыстары да өсетін болса, онда бұл салықтардан түсетін түсімдер бағаның өсуімен көбейтетін болады. Бұл әлеуметтік бағдарламаларды іске асыруға қаражаттар алуға мүмкіндік береді. Бюджет жүйесіне инфляцияға қарсы автоматты механизм кіріктірілетін болды.

Салық салу жүйесінде ортақ заңдылықтың болатының есте ұстау қажет: экономиканың дағдарысы жағдайында,тұралаушылықты - өндірістегі, саудадағы және экономиканың басқа секторларындағы тоқырауда – салық салуды тұтынысқа объективті қайта бағдарлау болады. Осы кезде мемлекеттің шығыстары мұндай жағдайда қысқармайды, тіпті кейде халықтың жұмыспен қамтылуының төмендеуінің нәтижесінде оны әлеуметтік қолдануды кеңейту, экономиканың құрылымын қайта құруға, оның тіршілікті қамтамасыз ететін салаларын қолдауға жұмсалатын шығыстарды және басқа кезек күттірмейтін шығыстарды арттыру қажеттілігінен көбейеді. Сондықтан салық ауыртпалығын көп тұтынатындарға ауыстырудың қажеттігі пайда болады. Бөлгіштік процестегі белгілі бір теңестіруге жанама салықтардың өзіндік әлеуметтік бағыттылығы осында көрінеді. Дүниежүзілік тәжірибе мұндай практиканы қолдап отырады.Жанама салықтардың ішіндегі ең маңыздысы 1992 жылы еңгізілген қосылған құнға салынатын салық – ҚҚС болып табылады. Салық төлеуші мемлекетке оны төлеу нәтижесінде шеккен шығысының орнын бағаны көтеру жолымен толықтырады және салықты төлеуді сатып алушыға аударады. Салық салу объектісі материялдық шығындарсыз өндірілген өнім (амортизациясы бар таза өнім) болып саналатын қосылған құн болып табылады: қосылған өнімге кешенді шығыстар, мысалы, жарнамаға жұмсалатын және басқа бірқатар шығындар қамтылуы мүмкін.Демек, бұл салықтың ерекшелігі – оның салық салынатын объектісі сатудан (өткізуден) түскен бүкіл түсім – ақша емес, тек салық салынатын айналым мен салық салынатын импортты қамтитын қосылған құн  болып табылатындығында. ҚҚС дүние жүзінің 40-тан астам елдерінде, соның ішінде Еуропа экономикалық одағының 17 елінде пайдаланылады. Бұл салықтың артықшылығы мынада: ол жаңа құн жасалынған орын бойынша салық төлеушілдердің үлкен тобынан алынады; екіншіден, төлеушілер үшін де есептеудің салыстырмалы қарапайымдылығымен ерекшеленеді және үшіншіден, бағалардың өзгеруіне, төлеушінің қаржылық ахуалына, инфляция деңгейіне қарамастан мемлекет бюджетінің кірістерін қалыптастырудың сенімді және тұрақты базасын қамтамасыз етеді.ҚҚС қазіргі кезде Қазақстан Республикасының бюджет кірістерінің аса маңызды көздерінің бірі болып саналады. 2001 жылы мемлекеттік бюджет кірістерінің жалпы сомасында бұл төлемнің үлес салмағы 21,8 % құрайды.

Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы Қазақстан Республикасының кодексі (Салық кодексі) бойынша қосылған құнға салынатын салық деп тауарларды (жұмыстарды, қызметтер көрсетуді) өндіру және олардың айналысы процесінде қосылған, оларды өткізу бойынша салық салынатын айналым құнының бір бөлігін бюджетке аударуды, сондай-ақ Қазақстан Республикасының аумағында тауарлар импорты кезіндегі аударымды айтады. Салық салынатын айналым бойынша бюджетке төлеуге тиісті ҚҚС сатылған тауарлар (жұмыстар, қызметтер көрсету) үшін есептелген ҚҚС сомасы арасындағы айырма ретінде анықталады. Соңғыда салық бойынша есепке алу механизмі көрінісін табады. Заңнамаға сәйкес салық салынатын айналым және салық салынатын импорт ҚҚС-тың салық салу объектілері болып есептеледі. ҚҚС-тың төлеушінің тауарларды (жұмыстар, қызметтер көрсетуді) өткізу бойынша жасаған айналымы салық салынатын айналым болып табылады, оған Салық кодексіне сәйкес қосылған құн салығынан босатылған және өткізу орны  Қазақстан Республикасы болып табылмайтын айналым қосылмайды. Салық салынатын айналым мөлшері, оған қосылған құн салығын қоспай, мәміле жасаған тараптар қолданатын бағалар мен тарифтерді негізге ала отырып, өткізілетін тауарлар (жұмыстар, қызметтер көрсету) құны негізінде анықталады. Өткізілген тауарлардың (жұмыстар, қызметтер көрсетудің) құны қандай бір өзгеріске түскен жағдайда, салық салынатын айналым мөлшері тиісті түрде түзетіледі.Қазақстан Республикасының кеден заңнамасына сәйкес мағлұмдамалануға тиісті,Қазақстан аумағына әкелінетін немесе әкелінген тауарлар қосылған құн салығынан босатылғандарын қоспағанда салық салынатын импорт болып табылады.Салық салынатын импорт мөлшеріне кеден заңнамасына сәйкес белгіленетін импортталатын тауардың кедендік құны, сондай- ақ қосылған құнға салынатын салықты қоспағанда, Қазақстан Республикасына тауарлар импорты кезіндегі салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер соммалары қосылады.

Жанама салықтар арасындағы фискалдық маңызы жағынан екіншісі кеден төлемдері - әкелем, әкеттілім, сондай – ақ транзит тауарларынан, заттары мен қызметтер көрсетуден, өндіріліп алынатын баждар мен алымдар болып табылады.

Акциздер – бағаға қосылатын және сатып алушы төлейтін тауарларға салынатын салық. Акциздерді өзінің айрықшалықты ерекшеліктеріне қарай монополды түрде жоғары бағалары мен тұрақты сұранымы болатын тауарларды өндірушілер төлейді. Акциздер көрсетілетін қызметтерге де салынуы мүмкін, бұл орайда салық сомасы тарифке кіріктіріледі.

Салық жүйесінің ықпалы мен рөлі

Республиканың жеке кәсіпкерлері екі жыл салық салудың патенттік жүйесі жағдайында жұмыс істеді.

Салық патенті негізінде жеке кәсіпкерлік қызметпен айналысатындарға салық салуды реттеу және жетілдіру мақсатында былтыр 19 тамызда «Қазақстан Республикасының аумағында салық патенті негізінде жүзеге асырылатын жеке кәсіпкерлік қызмет түрлерінің тізімі» бекітілді. Ол төрт бөлімнен тұрады.

Бірінші бөлімі тұтыну тауарлары өндірісіне арналған. Ол киімдер және басқа тігін бұйымдарын  тігу, тоқыма бұйымдар дайындау, былғарыда бұйымдар тігу, табиғи былғарыдан бас киімдер тігу, аяқ киім тігу, галантерея бұйымдарын жасау т.б азық – түлік тауарларын өндіру сияқты қызмет түрлерін қамтиды.

Екінші бөлімінде жеке кәсіпкерлердің тұрмыстық қызмет саласындағы айналысатын кәсіптері айқындалған. Олар мыналар –металл бұйымдарын,қолшатырларды, тұрмыстық машиналар мен жабдықтарды жөндеу, радио – телеаппаратуралар мен компьютерлер жөндеу және т.б. жатады.

Жеке дәріс беру арқылы дайындық өткізу, денешынықтыру және сауықтыру, жан –жануарларды емдеу , киім пішуге, тігу мен тоқуға үйрету – жеке тұлғалардың әлеуметтік – мәдени саладағы көрсететін қызметтерін айқындайтын үшінші бөлімге осылар жатады. Ал, төртінші бөлімде тізімге түскен қызметтің басқа түрлеріне мыналар жатады: тұрақты сауда орындары бар қоғамдық тамақтандыру, балмұздақ және салқын сусындар сату және т.б. жатады. Тізімдегі төрт бөлімде барлығы 54 түрлі қызмет көрсету қамтылған.

Салық патенттерін беру тәртібін Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 19 маусымдағы «Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңына және Үкіметтің 1995 жылғы 16 тамыздағы «Қазақстан Республикасы салық қызметі органдарының кәсіпкерлік қызметпен айналысатын жеке тұлғаларға патенттер беру тәртібі жөніндегі ережені бекіту туралы» қаулысына сәйкес салық қызметінің органдары белгілейді.

Зерттеудің, тексерудің, хронометраждың және басқа да мәліметтердің нәтижелерін пайдалану арқылы орташа айлық ықтимал пайданы есептеу жолымен республикалық салық органдары жеке кәсіпкерліктің әрбіртүріне берілетін салық патент үшін төленетін ақының мөлшерін жеке –жеке белгілеуге тиіс. Салық органдары салық патенттерін бір жылдағы шектеулі ықтимал айналымы 2000 айлық есепті көрсеткіштерден аспайтын жеке кәсіпкерлік қызметпен шұғылданатын азаматтарға береді. Айналымның шектеулі мөлшері патентте көрініс табады. Шектеулі белгіленген айналым жылына 2000 айлық есепті көрсеткіш артқан жағдайда жеке тұлға бұл туралы өзіне салық патенттін берген салық органдарына хабарлауға міндетті.

Тек содан кейін органдары нақты алынған пайда мен жұмсалған шығынға байланысты салықтар төлеудің тәртібін айқындайды. Салық  қызметінің  ұжымдары,  мемлекеттік  ұйым  бола  отырып,  Қазақстан  мемлекетінің  заңдарына  сәйкес,  әсіресе  ең  негізгі  заң  конституция  бойынша,  өзіне  жүктелген  қызметін  атқарады.  Салық  қызметының  ұжымдары:

  1. Салық  төлеушінің  құқықтарымен  мемлекет  мүдделерін  сақтауға  және  қорғауға,  салықтың  дұрыс  есептелуіне,  толымды  болуына,  әрі  уақтылы  төленуіне  бақылауды жүзеге  асырады.

  1. Салық  төлеушілерімен  салық  салынатын  объектілердің  есебінде  уақытысы  алуға,  бюджетке  есептелген  және  төленген  салықтың есебін  жүргізеді.

  1. Есептелген  салық  сомасымен  салыстырғанда  артық  төленген  соманы  салық  төлеушілерге  дұрыс  қайтарып  беруін  жүргізеді.

  1. Салықтың  құқық  бұзушылық  деректерін  жинауға,  талдауға,  төлеуден  жалтарудың  өзге  де  түрлерін  зерттейді.

Қазақстан  мемлекетінің  заңдарына  әкімшілік  ұстауды  жүзеге  асыруға,  әкімшілік  құқық  бұзушылық  туралы  заңдарда  көзделген  басқа  да  шараларды  қолданылады.  Салық  қызметі  ұжымдарының  қызметкерлері  елді  мекендерде,  қала  маңында  және  жергілікті  жерде  қатынайтын  қоғамдық  көліктің  дипломатиялық,  консульдық  өкілдіктер  мен  халықаралық  ұйымдарға  тиесілі  көліктен  басқа  барлық  түрлерімен  ауылдық  жерлерде  жолжөнекей  көлікпен  сондай – ақ  өзі  қызмет  көрсететін  учаскелер  тегінде, бірақ  облыстың  әкімшілік  шекарасынан  аспайтын  учаскелерде  осы  көлік  иелерінің  есебінен  поезбен,  теңіз  және  өзен  кемелерінің  тегін  жүруге  құқылы  болып  табылады.

Салық  қызметінің  құзырына  жататын  қылмыстық  істерді  қорғау  кезінде  салық  төлеушілердің  қаржы – шаруашылық  қызметіне  салық  комитетінің  бастығының  ұйғарымы  бойынша  салық  комитетінің  бөлімшелерімен  тексеру  жүргізуге  міндетті.

Салық  қызметі  ұжымдарының   құқықтары  бойынша Қазақстан  мемлекетінің  салық  комитетінің  мәліметі  бойынша  2005  жылдың  бірінші  жартысында  бюджетке түсетін  салық  және  міндетті  төлем  жөніндегі  болжам  91% — процент  орындалған.

Информация о работе Тікелей салықтардың салық жүйесіндегі рөлі